رساله‌ی حاضر مشتمل است بر دو بخش از کتاب «آیین تحقیق»، اثر آقای دکتر امیرحسین آریان‌پور، استاد گرامی دانش‌گاه تهران که با موافقت ایشان از طرف انجمن کتاب دانش‌جویان دانش‌کده‌ی هنرهای زیبا (دانش‌گاه تهران) در اختیار دانش‌جویان و اهل تحقیق گذاشته می‌شود.

تحصیلات ممتد در رشته‌های مختلف علمی و خدمات آموزشی در دانش‌کده‌های گوناگون به آقای دکتر آریان‌پور امکان داده است که مشکلات دانش‌جویان و از آن جمله، مشکلات آكادمیک ایشان را از نزدیک بشناسد و برای حل آن‌ها چاره‌جویی کند. کتاب «آیین تحقیق» تدبیری است برای رفع یکی از بزرگترین دشواری‌های آکادمیک دانشجویان - ناتوانی از تحقیق.

مؤسسات دانش‌گاهی ما، با آن که ظاهراً در پایان هر دوره‌ی آموزشی از هر دانش‌جو چیزی به‌نام«رساله‌ی تحقیقی» یا «پایان‌نامه» مطالبه می‌کنند، تا سال‌های اخیر به لزوم تدریس اصول تحقیق پی نبردند.

در سال 1333 مؤسسه‌ی علوم اداری دانشگاه تهران درس متودولوژی تحقیق را در برنامه‌ی خود گنجانید. از همان آغاز کار آقای دکتر آریان‌پور عهده‌دار این درس شد. در سال 1334 کتاب «روش تحقیق» را در آن باره انتشار داد و در سال‌های بعد کوشید که آن درس را به مؤسسات دانش‌گاهی دیگر نیز بکشاند. در وهله‌ی اول دانشسرای عالی و دانشکده‌ی الهیات و معارف اسلامی، و در وهله‌ی دوم برخی از مؤسسات آموزشی عالی دیگر چنان درسی را پذیرفتند. با این‌همه، هنوز هم روش‌های پژوهش، چنان‌که باید‌و‌شاید، برای دانش‌آموختگان مؤسسات آموزش عالی ما روشن نیستند.

در این رساله تصریح شده است: تحقیق همانا حقیقت‌پژوهی است، و حقیقت‌پژوهی مقدمه و نیز محصول شناخت است، و شناخت در هر حال، مخصوصاً در تاریکی‌ها، چراغ راه به‌بودخواهان است. آموزش و پرورش در مراتب بالای خود هدفی والاتر از پژوهش ندارد. مردمی که به سبب ناسازی زمانه با حقیقت‌پژوهی بیگانه باشند، نه‌تنها در عرصه‌ی نظر، به جایی نمی‌رسند، بلکه در زندگی عملی نیز سقوط می‌کنند. چنین مردمی به‌آسانی، گردن به یوغ هرگونه بدآموزی می‌دهند و نادانسته دروغ را به‌جای راست می‌پذیرند.

در رساله‌ی حاضر جریان تحقیق به‌اجمال و جریان تنظیم و تحریر نتایج تحقیق به‌تفصیل به‌میان آمده‌اند. مطالب به‌اتکای اطلاعات و تجارب دامنه‌دار، نوشته شده‌اند، و خلاقیت علمی و جنبه‌های اخلاقی دانش و پژوهش مخصوصاً صمیمت و صداقت و امانت شخص پژوهنده، مورد تأکید قرار گرفته‌اند- صمیمیت نسبت به جامعه، صداقت در کشف حقیقت و امانت در حفظ نام و شرافت دیگران. مسلماً رعایت این سه اصل به‌ویژه اصل سوم که متأسفانه در میان ما به‌ندرت رعایت می‌شود، برای نتیجه‌بخشی کار پژوهندگان ضرورت تام دارند.

انجمن کتاب امیدوار است که این رساله مورد استفاده‌ی دانش‌جویان قرار گیرد و کتاب «آیین تحقیق» نیز هرچه زودتر برای مزید استفاده‌ی پژوهندگان انتشار یابد.

انجمن کتاب دانش‌جویان

دانش‌کده هنرهای زیبا، دانش‌گاه تهران

اردیبهشت 1355