امیر حسین آریان‌پور كیست؟

امیر حسین آریان‌پور در سال 1303 در تهران زاده شد. خانواده مادری او از لحاظ تاریخ نویسی و ادب، در ایران عصر قاجار شهرت داشت. و خانواده پدری او به عنوان رهبر طایفه‌ای از عشیرة لر بیران‌وند كه به كاشان تبعید شده بود، در حاشیة كویر، شورش یا به اصطلاح دولتیان، «یاغیگری» پنجاه ساله‌ای به راه انداخته و مزاحم دولت تهران و حامیان داخلی و خارجی آن گردیده بود.

با آن كه خانواده او پس از تولد او، همواره زیر نظارت و فشار پلیس قرار داشت و به سختی زندگی می‌كرد، وی از چهار سالگی به همت مادرش، بانو فخر ایران سپهری كه برای آموزش و پرورش كودكان روشی خاص داشت،‌به درس خواندن پرداخت ودر دهه‌های بعد در ایران و لبنان و ایالات متحده آمریكا در رشته‌های متنوع تحصیل كرد و دوره‌های دكتری علوم اجتماعی و فلسفه و علوم تربیتی و ادبیات فارسی را گذرانید. ضمناً به سنت پدران خود، در ورزشهای گوناگون ورزیده شد و در وزنه برداری به مقام « قهرمان كشور» و « قهرمان خاور نزدیك» رسید.

از سیزده سالگی به ترجمه و نگارش رو كرد و از پانزده سالگی به بعد جز معلمی كه در مواردی با كتابداری و ترجمه و كتاب نویسی همراه بود، شغلی پیش نگرفت. چهل سال معلمی كرد و در طی این مدت، از معلمی كودكستان و دبستان و دبیرستان، به استادی دانشگاه نایل شد و علی‌رغم فشارهایی كه پلیس بر او و خانوادة‌ او وارد می‌آورد، هرگز از عرصه مبارزه اجتماعی پای پس نكشید و حتی حاضر به خدمت در دانشگاه‌های خارجی كه كراراً او را برای تدریس و تحقیق دعوت كردند، نگردید. در ضمن تلاش برای پرورش ده‌ها هزار دانشجو، به فراخور نیازهای تكاملی جامعه، كتاب‌های متعدد به نسل جوان عرضه داشت. در سال 1359 بازنشسته شد و از آن پس اوقات خود را برای اتمام تحقیق فلسفی وسیعی كه سالها پیش شروع كرده بود، وقف كرد.

آریان‌پور به لزوم دگرگونی عمیق جامعه ایران اعتقاد راسخ داشت. و برای این منظور، مبارزه همگانی دو سویه‌ای را خواستار بود: مبارزه با دیكتاتوری داخلی و امپریالیسم خارجی. به نظر او، این مبارزه همگانی دوسویه بدون بیداری اجتماعی و تشكل و ائتلاف گروه‌های متفاوت میسر نبود. از این رو چه در كار معلمی و چه در كار نویسندگی، محور فعالیت‌های او صرفاً بیدار كردن و به تشكل و ائتلاف كشیدن مردم مخصوصاً دانشجویان بود. به امید تحقق خواسته‌های خود، می‌كوشید كه بدون توجه به عنوان و برنامه ‌درسی‌هایی كه می‌داد و رشته‌ها و دانشكده‌هایی كه دانشجو‌یان در آن‌ها درس می‌خواندند، دانشجویان را به درك منطق واقعیت و تفكر خلاق و نگرش تاریخی برانگیزد. در این راه،‌لازم می‌دانست كه معلم به جای انتقال آموخته‌های خود به شاگرد، با او زندگی كند و برای حل مسائل طبیعت وجامعه، با او به همكاری بپردازد. وی معتقد بود كه انسان به حكم ضرورت، نسبت به حقایقی که به زندگی او مربوطند خود به خود كنجكاو است، آموزنده است، تكامل‌پذیر است بنابر این معلم می‌تواند بدون تشریفات و تحمیلات، در جریان عمل، با طرح پیوند‌های هزار لای واقعیت‌ها،‌ دانشجو را به عنوان انسان اجتماعی تاریخ‌ساز، به كشف حقایق و مخصوصاً نظام علیت هستی بكشاند و به تغییر واقعیت گرایش دهد.

در وضعی این گونه، ذات آموزش و پرورش همانا پژوهش است. در كار آموزش و پرورش به معنی پژوهش، معلم عنصر فعال یا «دهنده»، و شاگرد عنصر منفعل یا «پذیرنده» نیست. هر دو فعال‌اند، هر دو با یكدیگر و به یاری یكدیگر می‌آزمایند، می‌شناسند، و در حینی كه با یكدیگر می‌آموزند، به یكدیگر می‌آموزانند. در این صورت رابطه آن دو نه رابطة رئیس و مرئوس است، نه رابطة ارباب و رعیت و نه رابطه فروشنده و خریدار. رابطه آن دو رابطه دو انسان دوست و همكار است، رابطه دو موجود همدل و هماموز است. پس آموزش و پرورش، به اصطلاح آریان‌پور، صرفاً «هماموزی» است.

هر انسان حق دارد و می‌تواند آزماینده و كاشف و خلاق باشد، بر اساس نظام علیت هستی، مجهول‌ها را معلوم گرداند، با درك روابط عمقی، بر عمق فلسفی دست یابد، هنر بیافریند و به تكامل خود و جامعه كمك كند. وسیله تحقق این هدف‌ها آموزش و پرورش است در معنی هماموزی، و هماموزی جریانی است دو سویه و ساده و مقرون به دوستی و همكاری. در حالی كه آموزش و پرورش به صورت مدرسه داریِ صوری كه از دیرباز موظف به تبدیل انسان زنده فعال به مستخدمانی كوتاه اندیش و فرمانبردار برای دربارها و اشراف بوده است، جریانی است یك سویی، پر تكلف و ملازم تحمیل و تحكم. در مدرسه‌داری صوری، معمولاً اطلاعات نظری به وجهی مصنوعی، تكه تكه می‌شود. هر تكه به صورت یك درس در می‌آید، و آن درس چون دور از عمل زندگی و بیهوده و ناگیراست، الزاماً با «شیوه‌های پلیسی و سربازخانه‌ای» تدریس می‌گردد. مثلاً درس مستلزم حضور اجباری است ( و آن تبدیل كلاس درس است به زندان). مستلزم حفظ و تكرار مطالب است (و آن معادل اطلاعات كورانه نظامیان است). مستلزم امتحان است (و آن در شمار بازجویی یا بازپرسی پلیسی است). مستلزم نمره دادن است (و آن تأیید و تشدید اختلافات فردی و تحكیم فردگرایی حیوانی است)

آریان‌پور مدرسه‌داری متعارف را به عنوان «دستگاه كارمند‌سازی» تحقیر میکرد، آموختن برنامه‌درسی معمولی را فرع، و تحقق بیداری اجتماعی را اصل می‌انگاشت و گریزان از هر گونه مقام و مشغله صوری و به اقتضای هماموزی، با دانشجویان در آزمایش و پژوهش و حتی زندگی خارج از مدرسه، همراهی و هماهنگی می‌كرد. بی تشریفات، همواره به یاران دانشجوی خود درس می‌داد و خود بدون تكلف، از آنان درس می‌گرفت. بدین مناسبت كلاس‌های او كانون خردمندترین دانشجویان بود. شاگردان كلاس‌های او عاشقانه و بی‌اعتنا به برنامه و دفتر حضور و غیاب و امتحان و نمره، به كلاس‌ها می‌شتافتند و بسا كسان كه تشنه حقیقت پژوهی بودند، از كلاس‌ها و دانشكده‌ها و حتی شهرهای دیگر، به كلاس‌های او روی می‌آوردند.

در نتیجه با آن كه وی ظاهراً به دسته یا فرقه یا حزبی معین متعلق نبود و در مبارزات متشكل گروه‌ها، مداخله علنی نداشت، با هماموزی ساده خود، دستگاههای پلیسی را نگران می‌ساخت و خود به زحمت می‌افتاد. در بیشتر دوره چهل ساله معلمی خود، پیوسته در معرض تهدید پلیس و دچار محدودیت‌ها و محرومیت‌های گوناگون، و همچنین مورد تخطئه و تحقیر و حتی استهزاء مزدوران و وابستگان پلیس و نیز استادان متفرعن فورمالیستی بود كه وظیفه خود را منحصر به «حاضر و غایب كردن» و جزوه گفتن و امتحان كردن و نمره به رخ دانشجو كشیدن و رد كردن دانشجو می‌دانستند. از این‌ها گذشته، با وجود حمایت هزاران دانشجو و گروهی از استادان مبارز از او، بارها از درس دادن و سخنرانی كردن و نشر مقاله و كتاب ممنوع، و از مؤسسات آموزشی اخراج شد.

با این همه هرگز از امید و خوش‌بینی و نشاط مبارزه خالی نگردید و همواره در برابر نامردمی‌ها، مغرورانه بانگ برداشت:

حلم تو را به حمله دشمن چه التفات؟

البرز را چه باك ز سنگ فلاخن است!

   

رساله آموزش مقدماتی فلسفه که اینک به معرفی آن مبادرت می شود حاصل یاداشت ‏هایی است که یکی از شاگردان ژرژپلیتسر در دوره تحصیلی ‏1935‏تا ‏1939‏بر داشته است.‏

 پولیتسر برای آنکه مطالب خود را به خوبی به شنوندگان بفهماند، از کلیه اصطلاحات ‏پیچیده، و لغات فنی فلسفی که تنها برای اشخاص سابقه دار قابل فهم است، ‏چشم می پوشید. تنها لغات سهل و آسان را که به گوش همه آشنا بود به کار می ‏برد. وقتی مجبور می شد که اصطلاحات خاصی را بیان کند هرگز از تشریح کامل آن ‏صرفنظر نمی کرد.‏

 او در خلال اشغال كشور به دست فاشیستها به كار مخفیانه تدریس پرداخت.‏ در فوریه سال‏ 1942‏‏ به همراه همسر خود توسط نیروهای نازی دستگیر و در همان سال تیرباران شد.‏

منبع: كتاب های رایگان فارسی

   

نویسنده ی این جزوه ی انتقادی «گ. و. پلخانف» یکی از فلاسفه و جامعه شناسان مشهور روسی است.

پلخانف در سال 1856 متولد شده و در سال 1918 فوت نمود. پلخانف اولین کسی است که در روسیه به نشر و تبلیغ عقاید مارکسیستی و دفاع از آنها اقدام نمود. در تألیفات اصلی و مهمی مانند «سوسیالیسم و مبارزه ی سیاسی» یا «اختلاف نظرهای ما» یا « در باره ی تحول مفهوم مونیستی تاریخ» همه جا پلخانف به طرز درخشانی نظریات غلط«نارودنیک» های روس را مورد انتقاد قرار داده است.

این آقایان نارودنیک ها تصور می کردند که کاپیتالیسم در روسیه یک نمود اتفاقی است و ماهیت روسیه با کاپیتالیسم تطبیق نمی کند و از این رو پرولتاریا در روسیه رشد و نمو نخواهد کرد. این آقایان در خواب خویش تصور می کردند که سوسیالیسم را بدون پرولتاریا به دست خواهند آورد. زیرا آنها خیال می کردند که طبقه ی دهقان تحت رهبری روشنفکران تنها نیروی انقلابی مؤثر را به وجود می آورد و محیط کوچک دهِ روسی به عنوان پایه و اساس سوسیالیسم بکار خواهد رفت.

اگرچه پلخانف این نظریات نارودنیک ها را بوسیله ی استدلالات مکتب مارکسیستی درهم شکست ولی معذالک خود او نتوانست به این مطلب پی ببرد که برای درهم شکستن سرمایه داری و مبارزه در شرایط تازه ی دوره ی امپریالیسم و به انجام رساندن انقلاب پرولتاریائی لازم بود یک حزب سیاسی نوینی که با شرایط موجود وفق دهد به وجود آید. پلخانف مقابل مسائل دوره ی جدید مبارزه ی اجتماعی قدرت کافی نشان نداد و پس از سال 1905 یعنی پس از آنکه حزب کارگری سوسیال دموکرات روسیه به دو دسته ی بلشویک و منشویک تقسیم شد، پلخانف متوجه ی منشویکها شد و در گل و لای منشویسم و سازشکاری فرو رفت و نظریاتی مانند نظریات بین الملل دوم را که مختص به منشویکها بود تبلیغ نمود.

ولی با این همه ارزش کارهای قبلی پلخانف بهیچوجه از بین نمی رود. لنین در باره ی پلخانف چنین نوشته است:

«خدمات شخصی پلخانف در گذشته فوق العاده است.»

در دوره ی بیست ساله ی 1883 تا 1903 پلخانف کتب عالی متعددی نوشته است. در حقیقت کتاب هائی مانند « در باره ی مفهوم مونیستی تاریخ» و « تاریخ از نظر فلسفه ی مادی» و «نقش شخصیت در تاریخ» امروز هم اهمیت و ارزش خود را حفظ می نماید. 

   

از زمان انتشار این مقاله تا كنون عظیم ترین وقایع تاریخ بشر روی داده است . هنوز هفت سال تمام نگذشته بود ، كه با پیروزی انقلاب كبیر سوسیالیستی اكتبر به سازماندهی و رهبری لنین ، صفحۀ نوی در تاریخ بشر گشوده شد . اگر سوسیالیسم به همت ماركس و انگلس از پنداری خیر خواهانه در باره استقرار حكومت عدل در جامعۀ بشری به دانشی جهت تحقق این آرمان والا مبدل شده بود ، پس از پیروزی اكتبر كبیر این نظریه علمی به واقعیت عملی زندگی روزمرۀ میلیون ها مغز و دست خلّاق و سازنده در یك ششم كرۀ زمین مبدل گردید.

پس از پیروزی تاریخی سوسیالیسم در جنگ جهانی دوم بر فاشیسم _ این دیكتاتوری تروریستی آشكار مرتجع ترین و تجاوزكارترین محافل امپریالیستی _ با ایجاد جامعه سوسیالیستی در عده ای از كشورهای اروپا ، آسیا و آمریكای لاتین سیستم جهانی سوسیالیسم بوجود آمد .

   

آقای دكتر شرف الدین خراسانی شاعر و استاد پر سابقة فلسفه در دانشگاه ملی ایران مؤلف آثار متعددی در بارة تاریخ فلسفه است ، مانند : " نخستین فیلسوفان یونان " و " جهان و انسان در فلسفه " و " فلسفۀ معاصر اروپایی " و غیره . آقای دكتر خراسانی اكنون در تدارك اثر معتبری است تحت عنوان " از برونو  تا  كانت " .  دیباچۀ این كتاب متضمن بحث مشبعی است در بارة تاریخ نگاری فلسفه . مقالة ‌زیرین از این دیباچه اقتباس شده است ، زیرا شیوة تاریخ نگاری مورد قبول مؤلف كتاب را نشان میدهد و در عین حال با جهان بینی مورد دفاع مجلة‌ ما هماهنگ است .

    

     نقل از : مجلۀ " دنیا "

ارگان تئوریک " حزب تودۀ ایران